W 2026 roku Pałuki zostały uhonorowane trzema ważnymi wpisami związanymi z ochroną i promocją niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Dwa z nich dotyczą konkursów promujących sztukę ludową regionu, trzeci zaś – tradycyjnej plastyki obrzędowej i zdobniczej Pałuk.
27 maja 2026 roku tradycyjna plastyka obrzędowa i zdobnicza Pałuk została wpisana na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Wniosek przygotował Szubiński Dom Kultury w Szubinie, po konsultacjach przeprowadzonych z depozytariuszami tradycji z pozostałych ośrodków regionu.
Przedstawicielkami depozytariuszy, reprezentującymi trzy ośrodki, były twórczynie ludowe: Ewa Jaszak z Gminnego Centrum Kultury i Biblioteki im. Klary Prillowej w Kcyni, Violetta Łochowicz z Wągrowca oraz Małgorzata Bołka z Szubina. Przygotowanie wniosku odbywało się we współpracy z Anną Baran, koordynatorką ds. niematerialnego dziedzictwa kulturowego w kujawsko-pomorskim oddziale Narodowego Instytutu Dziedzictwa.
24 czerwca 2026 roku do Rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego wpisano Międzywojewódzki Konkurs Sztuki Ludowej Pałuk w Twórczości Dzieci, Młodzieży i Ich Opiekunów w Wągrowcu. Od końca lat osiemdziesiątych XX wieku organizuje go Muzeum Regionalne w Wągrowcu. Inicjatorkami przedsięwzięcia były Zofia Zawol, ówczesna dyrektor muzeum, oraz Gabriela Bartkowiak, pracownica placówki.
Celem konkursu jest popularyzowanie sztuki ludowej Pałuk wśród młodego pokolenia, a także podkreślanie znaczenia relacji między mistrzem a uczniem w przekazywaniu tradycyjnych umiejętności i wiedzy. Od kilku lat oceniane są w nim prace inspirowane tradycyjnym zdobnictwem pałuckim, przede wszystkim motywami charakterystycznymi dla haftu pałuckiego. Wniosek o wpis przygotowało Muzeum Regionalne w Wągrowcu przy wsparciu Tomasza Łuczaka, koordynatora ds. niematerialnego dziedzictwa kulturowego w wielkopolskim oddziale Narodowego Instytutu Dziedzictwa.
17 lipca 2026 roku do Rejestru dobrych praktyk wpisano również konkurs „Sztuka ludowa Pałuk im. Wandy Szkulmowskiej”, organizowany przez Szubiński Dom Kultury w Szubinie. Odbywające się od 65 lat wydarzenie należy do najstarszych konkursów sztuki ludowej w Polsce. Jego głównym celem jest promocja twórczości artystów i twórców ludowych z obszaru Pałuk oraz pielęgnowanie regionalnych tradycji artystycznych.
Podczas uroczystej gali wręczono dokumenty potwierdzające dokonane wpisy. Obecni byli przedstawiciele instytucji kultury oraz depozytariusze pałuckich tradycji. Muzeum Regionalne w Wągrowcu reprezentowały dyrektor Małgorzata Kranc-Rybczyńska i etnograf Wiesława Gruchała. W uroczystości uczestniczyły również przedstawicielki Szubińskiego Domu Kultury w Szubinie: dyrektor Joanna Kalka oraz pracownice Małgorzata Bołka i Joanna Lewandowska. Ośrodek kcyński reprezentowała Marlena Bałka, natomiast depozytariuszką tradycji zdobniczych z obszaru wągrowieckiego była Violetta Łochowicz. W gali uczestniczyła także Kinga Turska-Skowronek, opiekunka twórców ludowych z obszaru Pałuk i innych regionów, emerytowana etnografka Muzeum Etnograficznego im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu.
Wszystkie trzy wpisy stanowią ważne wyróżnienie dla osób i instytucji, które od lat angażują się w ochronę, pielęgnowanie i przekazywanie kolejnym pokoleniom bogatego dziedzictwa kulturowego Pałuk. Podkreślają również znaczenie współpracy muzeów, ośrodków kultury, twórców ludowych i depozytariuszy tradycji w zachowaniu unikatowego charakteru tego regionu.
Fot. Anna Baran