WYSTAWY

CZASOWE:

do 29 października:

Osobliwości ze

zbiorów muzeum;

Telewizyjny Turniej

Miast - 1987;

Dzieje wągrowieckich

Żydów.

NAJBLIŻSZE WYDARZENIA:
22.10.2017 godz. 18:
Spotkanie z historią
Powstania Wlkp.
(wstęp wolny)

3.11.2017 godz. 18:
Wernisaż
Jarosław Kiełbasiewicz.
Wystawa malarstwa
KADRY PAMIĘCI


APLIKACJA MOBILNA:


www.guides4art.pl

KARTA PIASTA:
DO ODBIORU
W MUZEUM


www.szlakpiastowski.pl

 

KUP KSIĄŻKĘ!

 

TOWARZYSTWO
PRZYJACIÓŁ
ZIEMI PAŁUCKIEJ
W WĄGROWCU


WSPIERA NAS:

 

DUCH ZAPAŁKIEWICZA

- KONKURS!

(KLIKNIJ NA OBRAZEK)

Dzielnice dawnego Wągrowca

W czasach gdy cystersi przeprowadzali lokację miasta w Wągrowcu, przestrzeń obejmowana zabudową była uporządkowana według określonych zasad. Przede wszystkim musiały zostać wyznaczone granice miasta, gdyż na jego terenie mieszkańcy podlegali innym prawom i innym sądom, niż ludność okolicznych wsi. Początkowo zabudowa skupiała się na naturalnej wyspie otoczonej ramionami rzeki Wełny (obecnie południowe ramię nazwane jest Nielbą). Pomyślny rozwój miejscowości spowodował, że stopniowo zasiedlono sąsiadujące tereny. Zasadniczo układ ulic i najważniejszych placów był ukształtowany w XVI wieku i do dziś jest czytelny w topografii miasta.


 

1. „Polski jarmark” – rycina z 1835 roku. Oprócz cotygodniowych targów w Wągrowcu kilka razy w roku odbywały się jarmarki, na które przybywali kupcy i rzemieślnicy z bardziej odległych stron. Na rycinie w sposób schematyczny przedstawiono scenę z jarmarku odbywającego się w bliżej nieokreślonym polskim miasteczku (ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Wągrowcu).

 

 

 

 

Rynek

Centrum życia gospodarczego miasta był rynek. Na głównym miejskim placu raz w tygodniu odbywały się targi, na które przybywała ludność okolicznych wsi oraz kupcy i rzemieślnicy z pobliskich miast. Handel mógł być prowadzony tylko na rynku, toteż rozstawiano na nim kramy i namioty, w których wystawiano towar przeznaczony na sprzedaż. Na rynku był też ratusz, w którym urzędowały władze miejskie, czuwające nad przestrzeganiem prawa i porządku. W przypadku wykroczeń, sporów lub przestępstw, sprawy kierowane były do rozpatrzenia przez sąd, w skład którego wchodził burmistrz lub wójt, członkowie rady miasta i ławnicy. Przed ratuszem stał pręgierz, do którego, w razie potrzeby, przywiązywano przestępcę, by publicznie wykonać karę chłosty. Obok ratusza stał budynek wagi miejskiej, w którym przechowywano wzorce masy, objętości i długości. W tym samym budynku działał postrzygacz płótna. Z rynku wychodziły trzy ulice: Łekińska (obecnie Bydgoska), Szeroka (obecnie al. Jana Pawła II) i uliczka na przedmieście Smolary.

Jeziorko i przedmieście Smolary

Rynek był otoczony przez niewielką rzeczkę, płynącą od strony Wełny i wpadającą do zbiornika wodnego nazywanego po prostu Jeziorkiem lub „jeziorkiem miejskim”. Jego reliktem jest staw nazywany obecnie „księżym kacerkiem”. W przeszłości akwen zajmował znacznie większą powierzchnię i był ważnym elementem pejzażu miejskiego. Na północ od „jeziorka miejskiego” znajdowało się przemieście nazywane Smolarami. Smolary wyznaczały północny kraniec zabudowy miejskiej, obejmując przestrzeń skupioną w okolicach obecnych ulic Cysterskiej, Poznańskiej i częściowo Kolejowej.

 

1. Fragment rzeki Wełny w Wągrowcu na widokówce z początku XX wieku. Rzeki i niewielkie akweny wodne (np. stawy i sadzawki) odgrywały niegdyś ważniejszą rolę niż obecnie. Rzeki dostarczały mieszkańcom pożywienia i umożliwiały uruchomienie młynów wodnych. Liczne były też stawy, w których hodowano ryby. Poziom wody w rzekach i jeziorach był znacznie wyższy od obecnego.

 

 

 

Przedmieście Bielawy

Główną arterią komunikacyjną była ulica Szeroka, z której wychodziły kolejne, boczne uliczki. Obecna ulica Powstańców Wielkopolskich w czasach dawnej Rzeczypospolitej nosiła nazwę ulicy Szewskiej, co wskazuje na znaczne skupienie zakładów rzemieślniczych tej profesji. Równolegle do niej była usytuowana ulica Średnia (obecnie ks. Wujka) oraz ulica Ostatnia, już w tamtych czasach nazywana czasami ulicą Gnieźnieńską. Prowadziły one w kierunku wschodniego przedmieścia, noszącego nazwę Bielawy. Na Bielawach już w XVI wieku istniał cmentarz, przy którym zbudowano kościół pw. Wszystkich Świętych (obecnie nieistniejący). Aktualnie jest to teren cmentarza starofarnego. Z Bielaw można było opuścić miasto przechodząc przez „bród Wszystkich Świętych” i podążać dalej gościńcem w kierunku Gniezna.

Kościół farny i Podklasztorze

O ile rynek stanowił centrum gospodarcze miasta, to życie duchowe mieszczan skupiało się w kościele farnym. W najbliższym otoczeniu świątyni funkcjonował cmentarz przykościelny. Zmarłych grzebano również wewnątrz, pod posadzką kościoła, jednak taki zaszczyt przysługiwał głównie osobom zamożnym i wpływowym.

Na zachód od kościoła farnego zbudowany był mur oddzielający miasto od posiadłości należących bezpośrednio do cystersów. Na teren Podklasztorza (obecna ul. Opacka i część Klasztornej) wchodziło się przez murowaną bramę. Na Podklasztorzu mieszkali rzemieślnicy i służba klasztorna, m.in. cyrulik, muzykant, krawiec i in. Działała także gospoda o nazwie „Wygoda” oraz kuźnia. Nad Podklasztorzem dominował budynek klasztoru cystersów otoczony sadami i ogrodami uprawianymi przez zakonników. Od 2 poł. XVI wieku opat klasztoru wągrowieckiego mieszkał w budynku położonym na północ od klasztoru (tzw. Opatówka, obecnie siedziba Muzeum Regionalnego w Wągrowcu). W istocie był to kompleks zabudowań, nieco na wyrost nazywany „zamkiem”.

 

1. Fragment planu Wągrowca z około 1830 roku, sporządzonego przez Wehra: 1 – Stare Miasto; 2 – plac kościelny; 3 – zabudowania poklasztorne; 4 – dawna siedziba opacka; 5 – rynek Nowego Miasta; 6 – Jeziorko; 7 – przedmieście Bielawy; 8 – przedmieście Smolary. Zbiory Archiwum Państwowego w Poznaniu, oprac. komp. M. Krzepkowski.

 

 


Rozwój miasta w XIX i XX wieku

Pod koniec XVIII wieku, po rozbiorach Polski, Wągrowiec znalazł się w granicach Prus. Przeprowadzono wówczas konfiskatę dóbr klasztornych, które przeszły na własność króla. Mieszkańcy Wągrowca musieli złożyć przysięgę wierności nowemu władcy i zostali uznani za jego poddanych. Wkrótce miasto stało się siedzibą nowoutworzonego powiatu, co stymulowało jego dalszy rozwój. Liczba ludności stopniowo wzrastała, z ok. 800 na początku XIX wieku, do ok. 4500 pod koniec stulecia. W kolejnych dziesięcioleciach utrzymywała się wzrostowa tendencja demograficzna, a w efekcie powstawały kolejne dzielnice.

[Marcin Moeglich]

*Więcej na temat dawnych dzielnic Wągrowca, w kontekście badań archeologicznych prowadzonych na obszarze miasta, można przeczytać w artykule M. Krzepkowskiego „Archeologia Wągrowca - miasta klasztornego. Stan i potrzeby badań” opublikowanego w pierwszym tomie wydawnictwa „Wangrovieciana. Studia et fontes”.